„U mnie wierchy nie są moje,
a tam echo błądzi w lesie
i góralskie pieśni niesie...”
(fragment mojego wiersza, będącego piosenką w repertuarze Izabelli Konar z Lublina)

To poetyckie przesłanie, które otwiera niniejszą refleksję, stanowi metaforyczne ujęcie problematyki tożsamości narodowej na emigracji. Zjawisko, rozpięte pomiędzy pamięcią o kulturze ojczystej a koniecznością integracji z nowym środowiskiem, stanowi jeden z kluczowych tematów współczesnych badań migracyjnych oraz kulturoznawczych. Mój własny wiersz wyraża duchowe rozdarcie i zarazem niegasnącą więź z polskością, której echo niesie się przez przestrzenie geograficzne i historyczne, potwierdzając, że tożsamość jest procesem dynamicznym oraz wielowymiarowym.

Od pięciu lat prowadzę systematyczną działalność dokumentacyjną i promocyjną w zakresie współczesnej twórczości polonijnej, koncentrując się na popularyzacji sylwetek artystów emigracyjnych oraz ich dorobku. Efektem tych działań są liczne wywiady publikowane na portalach i w czasopismach o zasięgu krajowym oraz międzynarodowym – w Polsce, Wielkiej Brytanii oraz Stanach Zjednoczonych. Obecnie współpracuję z platformą informacyjno-kulturalną polonia24.uk oraz z literacko-artystycznym kwartalnikiem „Post Scriptum”, redagowanym przez Renatę Cygan. Równolegle pełnię funkcję redaktorki kilku antologii poezji polonijnej, których celem jest budowanie przestrzeni dialogu między twórcami mieszkającymi w Polsce a autorami działającymi na emigracji, m.in. w Wielkiej Brytanii, Austrii, Włoszech i Hiszpanii.

W mojej działalności współpracuję z wybitnymi przedstawicielami polskiej diaspory, którzy konsekwentnie angażują się w promocję polskiej kultury i literatury poza granicami kraju. Do tej grupy należą między innymi:

• Beata Kubiak, założycielka Polskiego Centrum Kultury Bristol,
• Beata Szymańska, uznawana za „matkę chrzestną” literatury polonijnej, prowadząca liczne spotkania autorskie zarówno w formie tradycyjnej, jak i online, a także wspierająca promocję wielu autorów,
• Remigiusz Juśkiewicz, muzyk i kompozytor, który stworzył bogaty repertuar piosenek do poezji emigracyjnej,
• Dariusz Adam Zeller, dziennikarz oraz współorganizator Londyńskich Spotkań Autorskich wraz z Remigiuszem Juśkiewiczem,
• Jacek Rozmiarek z Wiednia, inicjator marki artystycznej „Vienna Dream”, skupiającej malarzy, poetów i muzyków,
• Bożena Krasoń z Włoch, Prezes Zarządu Międzynarodowego Stowarzyszenia Polonijnego, organizatorka Konkursu „Osobowość Roku Polonii Świata”,
• Regina Wasiak-Taylor, Prezes Związku Pisarzy Polskich na Obczyźnie, która konsekwentnie wspiera promocję młodszego pokolenia pisarzy emigracyjnych; mam zaszczyt być członkiem tego środowiska,
• Mariola Dobrenko, założycielka „Piwnicy pod Big Benem”, inicjatorka i organizatorka wielu interesujących projektów kulturalnych w środowisku polonijnym w Wielkiej Brytanii,
• Monika Wiącek i Sebastian Leśniewski - dziennikarze i redaktorzy audycji „Polish Waves” w Radio Cambridge, którzy od lat popularyzują inicjatywy kulturalne Polonii.

Grupa ta stanowi reprezentatywną próbkę wielości inicjatyw podejmowanych przez polskich twórców na emigracji, a ja mam zaszczyt współpracować z tymi osobami w ramach wspólnych przedsięwzięć kulturalnych. 

Szczególne znaczenie dla funkcjonowania polskiej kultury na emigracji ma Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny w Londynie. Niezmiernie cenię sobie współpracę z panią dyrektor ds. kultury, Żanetą Brudzińską, której życzliwość i otwartość stanowią istotne wsparcie dla naszych projektów artystycznych.

Wraz z przyjaciółmi-artystami organizuję wieczory poetyckie oraz spotkania autorskie, które stanowią ważną przestrzeń wymiany kulturowej oraz dialogu w środowisku polonijnym. Nasze projekty realizowane są w Wielkiej Brytanii, Polsce,  Austrii, na Malcie, a także podejmujemy starania o nawiązywanie kontaktów z Polonią w innych, często mniej znanych lokalizacjach. Moim osobistym doświadczeniem jest dotarcie z poezją do środowisk hiszpańskich, w tym do rdzennych mieszkańców, co poszerza zakres oddziaływania kultury polskiej poza tradycyjne ośrodki emigracyjne.

Należy podkreślić, że większość działań realizowana jest w sposób nieodpłatny, co wynika z pasji oraz zaangażowania na rzecz zachowania polskiej tożsamości. W obliczu dominacji kultury masowej, której podstawą są kryteria ekonomiczne i popularność, inicjatywy takie bywają postrzegane jako niszowe lub ekscentryczne. Z tego względu wsparcie, zarówno materialne, jak i społeczne, jest niezbędne, aby umożliwić rozwój polskiej kultury na emigracji oraz jej trwanie jako wartości autonomicznej i trwałej.

Polska tożsamość na emigracji to proces dynamiczny, w którym pamięć i integracja są równocześnie fundamentem oraz wyzwaniem. Pamięć o tradycji i historii umożliwia zachowanie ciągłości kulturowej, natomiast integracja na adaptację i dialog z nowym otoczeniem. W mojej działalności staram się dokumentować i wspierać te działania, ukazując polskość jako żywą i twórczą rzeczywistość, która nieustannie się odradza i redefiniuje.

autorka: Agnieszka Kuchnia-Wołosiewicz

https://kuchniawolosiewicz.blogspot.com/

*Artykuł został przygotowany na Konkurs o Nagrodę Marształka Senatu dla dziennikarzy polskich i polonijnych 2025 pt. „Polska tożsamość na emigracji. Między integracją a pamięcią”.

Celem konkursu jest pokazanie, jak Polonia i Polacy za granicą zachowują swoją kulturę, tradycję i język, promują polskość poza granicami Polski oraz funkcjonują w społecznościach lokalnych w krajach zamieszkania.